Xà phòng và chất giặt rửa

Xà phòng và chất giặt rửa tổng hợp 🔊

Xà phòng là hỗn hợp muối sodium hoặc potassium của acid béo (như C₁₇H₃₅COONa) và chất phụ gia.

Chất giặt rửa tổng hợp là những hợp chất không phải muối của acid béo nhưng có tính năng giặt rửa tương tự, ví dụ sodium dodecyl sulfate CH₃(CH₂)₁₁OSO₃Na, sodium alkylbenzenesulfonate.

Cấu tạo chung: phân tử gồm một đầu ưa nước (nhóm ion như –COO⁻Na⁺, –OSO₃⁻Na⁺) và một đuôi kị nước (gốc hydrocarbon dài, ưa dầu mỡ).

Cơ chế giặt rửa 🔊

Đuôi kị nước của phân tử xà phòng thâm nhập vào vết bẩn dầu mỡ, đầu ưa nước hướng ra phía nước. Vết bẩn bị chia nhỏ thành các hạt (micelle) được bao quanh bởi các đầu ưa nước, phân tán vào nước và bị rửa trôi.

Xà phòng kém tác dụng trong nước cứng vì tạo kết tủa với ion Ca²⁺, Mg²⁺: 2C₁₇H₃₅COO⁻ + Ca²⁺ → (C₁₇H₃₅COO)₂Ca↓. Chất giặt rửa tổng hợp không tạo kết tủa nên dùng được với nước cứng.

Sản xuất và sử dụng 🔊

Sản xuất xà phòng: đun chất béo với dung dịch sodium hydroxide, sau đó thêm muối ăn để xà phòng tách ra nổi lên trên. Chất giặt rửa tổng hợp được sản xuất từ các sản phẩm của dầu mỏ.

Một số chất giặt rửa tự nhiên: quả bồ kết, quả bồ hòn chứa saponin. Nên dùng chất giặt rửa với lượng vừa phải, ưu tiên loại dễ phân huỷ sinh học để bảo vệ nguồn nước.